ΠΑΥΛΟΣ ΣΟΥΡΛΑΣ

ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΔΙΚΑΝΙΚΗ ΚΡΙΣΗ

Μιά φιλοσοφική αναθεώρηση της Μεθοδολογίας του Δικαίου

Τί είναι το δίκαιο και πώς οι δικαστές αντλούν από αυτό τις κρίσεις που εκφέρουν, οφείλοντας μάλιστα να τις αιτιολογήσουν ως σύννομες; Όσο και αν φαίνεται παράδοξο, οι απαντήσεις που δίνονται συνήθως στο ερώτημα αυτό χαρακτηρίζονται από μία υπεραπλούστευση που δεν συνάδει με την κρισιμότητά του. Κατά την κρατούσα άποψη, το δίκαιο είναι ένα σύνολο κανόνων αρμοδίως τεθειμένων, ο κάθε κανόνας αποτελεί μία γενικού χαρακτήρα γλωσσική πρόταση και η αιτιολόγηση της δικανικής κρίσης γίνεται μέσω ενός απαγωγικού συλλογισμού, δηλαδή μιάς λογικής μετάβασης από το γενικό στο ατομικό, με τη συνεπικουρία της σημασιολογικής ανάλυσης των γλωσσικών εκφράσεων που απαρτίζουν το κείμενο του εφαρμοζόμενου κανόνα, ώστε να εξαχθεί το ρυθμιστικό νόημα που περιέκλεισε σε αυτό ο νομοθέτης.

Το παρόν βιβλίο, που απευθύνεται όχι μόνο στους νομικούς της θεωρίας και της πράξης αλλά και σε όλους όσους ενδιαφέρονται για βασικά ζητήματα της πρακτικής φιλοσοφίας, θέτει υπό αμφισβήτηση όλες αυτές τις παραδοχές. Εμβαθύνοντας στη σύγχρονη φιλοσοφική συζήτηση γύρω από την κανονιστικότητα και τους κανόνες, και ιδίως διαλεγόμενο με τις πιο πρόσφατες απόψεις που έχουν διατυπωθεί στο πεδίο της ηθικής θεωρίας, υποστηρίζει με αναλυτικά επιχειρήματα ότι η ισχύς του δικαίου δεν στηρίζεται στο ωμό γεγονός της θέσπισης των κανόνων του από πρόσωπα αρμόδια να καθιστούν τη βούλησή τους δεσμευτική για όλους, αλλά στην ερμηνεία των κρίσιμων «θεσμικών γεγονότων» υπό το πρίσμα όλων των συναφών αρχών πολιτικής ηθικής. Οι λόγοι με τους οποίους οι δικαστές αιτιολογούν τις κρίσεις τους δεν μπορούν να είναι άλλοι από τους ηθικούς λόγους που απευθύνονται προς τους πολίτες, ζητώντας από αυτούς να πράττουν σύμφωνα με το δίκαιο, ακόμη και όταν διαφωνούν ηθικά ή πολιτικά με το περιεχόμενό του. Μία βασική μεθοδολογική συνέπεια της φιλοσοφικής αυτής αφετηρίας είναι ότι η θεμελίωση των δικανικών κρίσεων έχει πάντοτε χαρακτήρα επιχειρηματολογικό και όχι λογικό.

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

Ο Παύλος Σούρλας είναι ομότιμος καθηγητής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Δίδαξε πολλά χρόνια φιλοσοφία του δικαίου, πολιτική φιλοσοφία και ηθική, σε συνεργασία και με το Πανεπιστήμιο Κρήτης. Έχει δημοσιεύσει εννέα βιβλία και πολυάριθμα άρθρα στα αντικείμενα αυτά.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Πρόλογος
Συντετμημένα αναφερόμενα έργα

ΜΕΡΟΣΠΡΩΤΟ
ΔΙΚΑΙΟΔΟΤΗΣΗ – ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΣΗ – ΛΟΓΟΔΟΣΙΑ
Τα φιλοσοφικά θεμέλια

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄.ΠΕΡΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΔIΚΑIΟΥ
I.    Τί είναι η μεθοδολογία του δικαίου
II.    Η θεμελίωση των νομικών κρίσεων
III.    Μεθοδολογία του δικαίου και ισχύον δίκαιο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ B΄. ΚΑΝΟΝIΣΤIΚΟΤΗΤΑ, ΠΡΑΞΗ, ΛΟΓΟΙ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΡΑΤΤΕΙΝ
I.    Το πρόβλημα της κανονιστικότητας – στο δίκαιο και γενικά
II.    Τί είναι η πράξη: οι νομικές θεωρίες
ΙΙΙ.    Φιλοσοφικές θεωρίες: πράξη και λόγοι προς το πράττειν
IV.    Είδη λόγων προς το πράττειν
V.    Οι ηθικοί λόγοι προς το πράττειν ειδικότερα
VI.    Κανονιστικότητα, πρακτική αλήθεια και γνώση

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄. Η ΚΑΝΟΝIΣΤIΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΔIΚΑIΟΥ
I.    Το θεμέλιο της κανονιστικότητας του δικαίου: Φυσικό δίκαιο, νομικός θετικισμός, θεωρία των προσταγών
II.    Μετεξέλιξη του νομικού θετικισμού: Kelsen και Hart
III.    Το δίκαιο ως κοινωνική πρακτική και ως χωριστό από την ηθική
IV.    Aυθεντία του δικαίου και αυτοτέλεια των δικαϊκών λόγων προς το πράττειν: η θεωρία του JosephRaz
V.    Αδιέξοδα του θετικιστικού εγχειρήματος

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄. ΚΑΝΟΝIΣΤIΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΔIΚΑIΟΥ ΚΑI ΔIΚΑIΟΔΟΤIΚΗ ΠΡΑΞΗ
I.    Λόγοι προς το πράττειν και λόγοι προς το κρίνειν
II.    Η κατά τον νομικό θετικισμό αυτονομία των νομικών λόγων και η διχοτόμηση του δικαστικού έργου
III.    Η αναπόδραστη ηθική διάσταση των νομικών κρίσεων και η ενότητα της δικαιοδοτικής πράξης
IV.    Αλήθεια και αντικειμενικότητα των νομικών κρίσεων
V.    Δικαιοδοτική λειτουργία και δημοκρατία

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄. ΚΑΝΟΝΕΣ ΔIΚΑIΟΥ
I.    Πηγές δικαίου και διατάξεις δικαίου
II.    Οι κανόνες δικαίου ως προϊόν σύνθεσης
ΙΙΙ.    Διαφωνίες ως προς τα γνωρίσματα των κανόνων δικαίου
IV.    «Ατελείς» διατάξεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ΄. ΑΡΧΕΣ ΔIΚΑIΟΥ
I.    Αντιδιαστολή κανόνων και αρχών;
II.     Οι αρχές δικαίου από τυπική σκοπιά
IΙI.    Η δικαιολογητική λειτουργία των αρχών δικαίου
IV.    Αρχές δικαίου και δικαιώματα Α´: αρχές και ορθοπραξία
V.     Αρχές δικαίου και δικαιώματα Β´: αρχές και δεοντοκρατία
VΙ.    Γενικός χαρακτήρας και καθολικότητα των αρχών δικαίου

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ΄. ΠΕΡΙ ΘΕΜΕΛΙΩΣΕΩΣ ΕΝ ΓΕΝΕΙ – ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΗ ΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ
Ι.    Σύντομες εισαγωγικές παρατηρήσεις
IΙ.    Η θεμελίωση γενικά και η μετάβαση από τα γνωστά στα άγνωστα
ΙIΙ.     Είδη θεμελιώσεων
ΙV.    Η παλαιότερη νομική τυποκρατία
V.    Πρώτες απόπειρες υποστήριξης του επιχειρηματολογικού χαρακτήρα των νομικών θεμελιώσεων

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η΄. Η ΚΡΑΤΟΥΣΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΚΗ ΜΙΑΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗΣ ΑΦΕΤΗΡΙΑΣ
Ι.     Εισαγωγικές παρατηρήσεις
ΙΙ.    Η σύγχρονη νομική τυποκρατία
IΙΙ.    Περίγραμμα της κρατούσης μεθοδολογικής διδασκαλίας: τέσσερα παραδείγματα
ΙV.    Προς μιά θεωρία της νομικής επιχειρηματολογίας

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ΄. Η ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΓΕΝΙΚΑ
Ι.    Περί της ερμηνείας και των αντικειμένων της εν γένει
ΙΙ.    Διαφορετικές σημασίες της ερμηνείας στο δίκαιο
ΙΙΙ.    Το ειδικότερο αντικείμενο της ερμηνείας στο δίκαιο
ΙV.    Διακρίσεις της ερμηνείας του δικαίου κατά την κρατούσα διδασκαλία – η προέχουσα θέση της γραμματικής ερμηνείας
V.    Προϊδεασμός για μιά κριτική προσέγγιση

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι΄. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ
Ι.    Εισαγωγικές παρατηρήσεις
ΙΙ.    Σημασιολογικοί ορισμοί
ΙΙΙ.    Εναλλακτικές θεωρητικές προσεγγίσεις
IV.    Θεωρίες του νοήματος και γραμματική ερμηνεία του νόμου
V.     Γραμματική ερμηνεία και κανονιστικότητα του δικαίου

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑ΄. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ
Ι.    Εισαγωγικές παρατηρήσεις
ΙΙ.    Θεωρητική δικαιολόγηση της ιστορικής ερμηνείας
ΙIΙ.    Ιστορικά στοιχεία της ερμηνείας
IV.    Χρησιμότητα και όρια της ιστορικής ερμηνείας

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΒ΄. ΤΕΛΟΛΟΓΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ ΑΡΧΩΝ
Ι.    Εισαγωγικές παρατηρήσεις – υποκειμενική και αντικειμενική ερμηνεία
ΙΙ.    Από τη στάθμιση των συμφερόντων στη θεωρία της αξιολόγησης
ΙΙΙ.    Κριτήρια και τρόπος λειτουργίας της τελολογικής ερμηνείας
IV.    Οι αρχές δικαίου ως θεμέλιο της ερμηνείας
V.    Αρχές του δικαίου και σκοποί του νόμου: η πρόταξη των δεοντοκρατικών επιχειρημάτων
VI.    Θεωρητική τεκμηρίωση: ο δεοντοκρατικός πυρήνας του δικαίου

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΓ΄. Η ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΕΙΔΙΚΟΤΕΡΑ
Ι.     Ιδιαιτερότητα της συνταγματικής ερμηνείας;
ΙΙ.    Η ηθικοπολιτική ερμηνεία του Συντάγματος
ΙΙΙ.    Συνταγματικά δικαιώματα
IV.    Ανθρώπινη αξιοπρέπεια
V.    Γενικό συμφέρον

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΔ΄. Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΔIΚΑIΟΥ
I.    Σε τί συνίσταται η εφαρμογή του δικαίου
ΙΙ.    Οι επί μέρους εργασίες της εφαρμογής
ΙΙΙ.    Η επιχειρηματολογική προσέγγιση της ατομικής περίπτωσης
IV.    Παρέκβαση: περί αντινομιών και συρροής

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IE΄. Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΕΜΕΛΙΩΣΗΣ
I.    Η ώς τώρα πορεία
ΙΙ.    Η αλληλεξάρτηση των επί μέρους βημάτων ερμηνείας και εφαρμογή
ΙΙΙ.    Προκαθορισμένη σειρά εφαρμογής των ερμηνευτικών μέσων
IV.    Ο επιχειρηματολογικός χαρακτήρας των νομικών θεμελιώσεων
V.    Ολισμός των νομικών επιχειρημάτων και αναστοχαστική ισορροπία
VI.    Κενά του δικαίου;
VII.    Η πρόκληση του ποινικού δικαίου

Θεματικό ευρετήριο

ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

  • ISBN
    978-960-524-486-6
  • Κωδικός στον Εύδοξο
    68370450
  • Έτος Α' έκδοσης
    2017
  • Τεχνικά χαρακτηριστικά
    916 16 24 σκληρόδετο
  • Τιμή καταλόγου
    60,00