WHITTAKER ROBERT J. FERNANDEZ-PALACIOS JOSE MARIA

ΝΗΣΙΩΤΙΚΗ ΒΙΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ

Οικολογία, εξέλιξη και διατήρηση
Μετάφραση: Βακάκη Βασιλική

Νησιωτική βιογεωγραφία είναι η μελέτη της κατανομής και της δυναμικής των διαφόρων ειδών στα νησιωτικά περιβάλλοντα. Λόγω της απομόνωσής τους από τα ηπειρωτικά είδη, που παρουσιάζουν μεγαλύτερη εξάπλωση, τα είδη των απομακρυσμένων νησιών προσφέρουν εξαιρετικές ευκαιρίες για την εμφάνιση νέων μορφών, αλλά ταυτοχρόνως αποτελούν και εστίες εξαφάνισής τους. Όπως είναι ευνόητο, επιστήμονες από πολύ διαφορετικούς τομείς, όπως η οικολογία, η βιολογία διατήρησης και η εξελικτική βιολογία, τα μελετούν εντατικά. Το βιβλίο αυτό είναι το μόνο πρόσφατα γραμμένο εγχειρίδιο που ασχολείται αποκλειστικά με τη νησιωτική βιογεωγραφία. Στο συγκεκριμένο επιστημονικό πεδίο, η σύνθεση των πολυάριθμων εξελίξεων που σημειώθηκαν τα τελευταία χρόνια αποτελεί πλέον επιτακτική ανάγκη. Η ελληνική έκδοση στηρίζεται στη δεύτερη αγγλική έκδοση, όπου καταγράφονται τα πρόσφατα βήματα προόδου σ’ αυτό τον συναρπαστικό τομέα και γίνεται σαφές με ποιον τρόπο χρησιμοποιήθηκαν τα συνήθη και τα βιοτοπικά νησιά ως «φυσικά εργαστήρια» για την ανάπτυξη και τον έλεγχο οικολογικών και εξελικτικών θεωριών.

Επιστημονική επιμέλεια: Σπύρος Σφενδουράκης (με τη συνδρομή του Δρος Κ. Α. Τριάντη)

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

WHITTAKER ROBERT J.

School of Geography, University of Oxford, UK

FERNANDEZ-PALACIOS JOSE MARIA

Grupo de Investigacion de Ecologia Insular, Universidad de La Laguna, Tenerife

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Πρόλογος των συγγραφέων στην ελληνική έκδοση v
Preface for the greek edition vi
Πρόλογος του επιστημονικού επιμελητή vii
Πρόλογος της αγγλικής έκδοσης ix

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΩΣ ΦΥΣΙΚΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ
1 Το παράδειγμα του φυσικού εργαστηρίου 3
2 Νησιωτικά περιβάλλοντα 11
2.1 Τύποι νησιών  11
2.2 Τρόποι προέλευσης  13
Νησιά στα όρια τεκτονικών πλακών  16
Νησιά στο εσωτερικό των πλακών  20
2.3 Περιβαλλοντικές αλλαγές σε μεγάλη χρονική κλίμακα  22
Μεταβολές της σχετικής θαλάσσιας στάθμης: Ύφαλοι, ατόλες και γκυγιό  22
Ευστατικές μεταβολές της θαλάσσιας στάθμης  25
Κλιματικές αλλαγές στα νησιά  26
Ιστορικό της εξέλιξης των Κανάριων νησιών, της Χαβάης και της Τζαμάικας  27
2.4 Το φυσικό περιβάλλον των νησιών  33
Τοπογραφικά χαρακτηριστικά  33
Κλιματικά χαρακτηριστικά  34
Υδάτινοι πόροι  36
Ατραποί στον ωκεανό  37
2.5 Φυσικές διαταραχές στα νησιά  37
Μέγεθος και συχνότητα  39
Διαταραχή από ηφαιστειακή δράση και μεγα-κατολισθήσεις  40
2.6 Σύνοψη  44
3 Η βιογεωγραφία της νησιωτικής ζωής: το πλαίσιο των θερμών σημείων της βιοποικιλότητας 47
3.1 Εισαγωγή: η παγκόσμια σημασία της νησιωτικής βιοποικιλότητας  47
3.2 Ένδεια σε είδη  49
3.3 Δυσαρμονία, φίλτρα και βιογεωγραφία των περιφερειών  50
Φαινόμενα ηθμού, όρια διασποράς και δυσαρμονία  50
Βιογεωγραφικός περιφερισμός και διαμάχη θεωριών βικαριανισμού/διασποράς  53
Μακαρονησία – οι βιογεωγραφικές συγγένειες των Ευτυχισμένων Νησιών  60
3.4 Ενδημισμός  63
Νεο- και παλαιοενδημισμός  63
Ενδημικά φυτά  65
Ενδημικά ζώα  66
3.5 Κρυπτικά και εξαφανισμένα νησιωτικά ενδημικά: προειδοποίηση  70
3.6 Περίληψη  72

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ: ΝΗΣΙΩΤΙΚΗ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ
4 Παιχνίδια με τους αριθμούς των ειδών: η μακροοικολογία των νησιωτικών βιοκόσμων 77
4.1 Ανάπτυξη της θεωρίας ισορροπίας της νησιωτικής βιογεωγραφίας  79
Νησιωτικές σχέσεις αριθμού ειδών-έκτασης (ISAR)  81
Κατανομές αφθονίας των ειδών  81
Η επίδραση της απόστασης  83
Αντικατάσταση, το βασικό μοντέλο (ΕΜΙΒ) και τα άμεσα παράγωγά του  84
4.2 Αντιτιθέμενες ερμηνείες της συστηματικής ποικιλομορφίας στις σχέσεις αριθμού
ειδών-έκτασης  87
4.3 Αριθμοί νησιωτικών ειδών και ISAR: τι έχουμε μάθει;  88
Έκταση και ποικιλότητα βιοτόπων  88
Η έκταση δεν είναι πάντα η πρώτη μεταβλητή του μοντέλου  90
Απόσταση και αριθμός ειδών  91
Σχέσεις αριθμού ειδών-έκτασης σε απομακρυσμένα αρχιπελάγη  92
Φαινόμενα κλίμακας και η μορφή των σχέσεων αριθμού ειδών-έκτασης  93
Θεωρία αριθμού ειδών-ενέργειας: προς ένα πληρέστερο μοντέλο για τον πλούτο
των ειδών;  97
4.4 Αντικατάσταση  99
Ψευδοαντικατάσταση και κρυπτοαντικατάσταση  99
Πότε βρίσκεται σε ισορροπία ένα νησί; 101
Το φαινόμενο διάσωσης και η επίδραση της έκτασης του νησιού στον ρυθμό
αποικισμού 102
Η οδός προς την ισορροπία 103
Πού οφείλονται οι εξαφανίσεις; 104
4.5 Περίληψη 106
5 Συγκρότηση και δυναμική βιοκοινοτήτων 107
5.1 Θεωρία νησιωτικής συγκρότησης 107
Κανόνες συγκρότησης 108
Συναρτήσεις συχνότητας εμφάνισης και αλήτες 108
Η δυναμική της νησιωτικής συγκρότησης 110
Κατανομές τύπου σκακιέρας 111
Συνδυασμός και συμβατότητα – κανόνες συγκρότησης για τα κουκοπερίστερα 111
Επικρίσεις, «μηδενικά» μοντέλα και απαντήσεις 113
Διερεύνηση των συναρτήσεων συχνότητας εμφάνισης 118
Συνδέοντας τα πρότυπα νησιωτικής συγκρότησης με παράγοντες του βιοτόπου 121
Ανθρωπογενή πειράματα νησιωτικής συγκρότησης: αποδείξεις φαινομένων
ανταγωνισμού; 124
5.2 Εγκιβωτισμός 126
5.3 Νησιωτική οικολογία της διαδοχής: πρώτα στοιχεία 128
5.4 Κρακατάου – διαδοχή, δομή διασποράς και ιεραρχίες 130
Υπόβαθρο 130
Διαδοχή βιοκοινοτήτων 130
Μοντέλο επανεποίκισης νησιών βασισμένο στη διασπορά 133
Εποικισμός και αντικατάσταση – η δυναμική των καταλόγων ειδών 136
Ο βαθμός οργάνωσης στη διαδικασία συγκρότησης των Κρακατάου 140
5.5 Συμπερασματικές παρατηρήσεις 142
5.6 Περίληψη 143
6 Κλίμακα και θεωρία της νησιωτικής βιογεωγραφίας: προς μια νέα σύνθεση 145
6.1 Περιορισμοί του μοντέλου δυναμικής ισορροπίας της νησιωτικής βιογεωγραφίας:
μια επανεκτίμηση 145
6.2 Κλίμακα και δυναμική των νησιωτικών βιοκόσμων 147
Μονιμότητα κατοικίας και ιεραρχική αλληλεξάρτηση: πρόσθετα παραδείγματα από
τα Κρακατάου 148
6.3 Μορφές ισορροπίας και μη ισορροπίας 150
6.4 Χρονική διακύμανση της φέρουσας ικανότητας των νησιών 155
Η επικράτηση και οι συνέπειες των έντονων γεγονότων διαταραχής 157
Βραχυπρόθεσμη και μεσοπρόθεσμη διακύμανση του αριθμού ειδών 157
Συστήματα μακροπρόθεσμης μη ισορροπίας 158
Ποιες οι συνέπειες για τα ενδημικά; 159
6.5 Μελλοντικές κατευθύνσεις 161
6.6 Περίληψη 164

ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ: ΝΗΣΙΩΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ
7 Άφιξη και αλλαγή 167
7.1 Φαινόμενα ιδρυτή, γενετική παρέκκλιση και στενωποί 167
Συνέπειες των επαναλαμβανόμενων φαινομένων ιδρυτή 170
7.2 Μετά το ιδρυτικό συμβάν: οικολογικές αποκρίσεις στους άδειους θώκους 172
Οικολογική απελευθέρωση 173
Αντιστάθμιση πυκνότητας 174
7.3 Απόκλιση χαρακτήρων 176
7.4 Σεξ στα νησιά 177
Δίοικα και ετερομειξία 178
Απώλεια ελκυστικότητας των ανθέων 178
Ανεμοφιλία 179
Παρθενογένεση 179
Υβριδισμός 179
7.5 Ιδιαιτερότητες των δικτύων επικονίασης και διασποράς στα νησιά 180
Η ανάδυση των ενδημικών υπεργενικευτών 180
Ασυνήθεις επικονιαστές 181
Ασυνήθη μέσα διασποράς 182
7.6 Μετατόπιση θώκου και σύνδρομα 182
Η απώλεια των δυνάμεων διασποράς 182
Η ανάπτυξη ξυλώδους χαρακτήρα σε γενεαλογικές γραμμές ποωδών φυτών 185
Μεταβολές μεγέθους στα νησιωτικά είδη και ο νησιωτικός κανόνας 186
Αλλαγές στη γονιμότητα και τη συμπεριφορά 191
Το νησιωτικό σύνδρομο στα τρωκτικά 193
7.7 Περίληψη 195
8 Ενδογένεση και η νησιωτική συνθήκη 197
8.1 Η έννοια του είδους και η θέση της στη φυλογένεση 197
8.2 Το γεωγραφικό πλαίσιο των ειδογενετικών συμβάντων 201
Πλαίσιο κατανομής 201
Πλαίσιο θέσης και ιστορίας – νησιωτική ή ηπειρωτική αλλαγή; 203
8.3. Μηχανισμοί ειδογένεσης 204
Αλλοπάτρια ή γεωγραφική ειδογένεση 204
Ανταγωνιστική ειδογένεση 206
Πολυπλοειδία 207
8.4 Δομή των γενεαλογικών γραμμών 208
8.5 Περίληψη 209
9 Αναδυόμενα μοντέλα νησιωτικής εξέλιξης 211
9.1 Αναγένεση: ειδογένεση με ελάχιστη ή καθόλου ακτινωτή διαφοροποίηση 211
9.2 Ο κύκλος τάξου 212
Τα μυρμήγκια της Μελανησίας 212
Πτηνά της Καραϊβικής 214
Ανολίδες της Καραϊβικής 218
Αξιολόγηση 220
9.3 Προσαρμοστική ακτινωτή διαφοροποίηση 221
Οι σπίνοι του Δαρβίνου και οι μελολείκτες-σπίζες (Drepanidinae) της Χαβάης 223
Γρύλλοι και δροσοφιλίδες της Χαβάης 228
Προσαρμοστική ακτινωτή διαφοροποίηση στα φυτά 231
9.4 Από τις απομονωμένες κοιλάδες ώς τις ακτινωτές διαφοροποιήσεις με άλμα από
νησί σε νησί 233
Μη προσαρμοστική ακτινωτή διαφοροποίηση 233
Ειδογένεση εντός του αρχιπελάγους 234
Αλλοπάτρια ακτινωτή διαφοροποίηση με άλμα από νησί σε νησί: οι κλάδοι
αποκρίνονται σε νησιά ή σε βιοτόπους; 236
Άλματα μεταξύ νησιών σε μεγάλη κλίμακα 240
9.5 Παρατηρήσεις σχετικά με τους κινητήριους παράγοντες της νησιωτικής εξέλιξης 241
9.6 Διακύμανση νησιωτικού ενδημισμού μεταξύ των τάξων 243
9.7 Βιογεωγραφικές ιεραρχίες και μοντέλα νησιωτικής εξέλιξης 247
9.8 Περίληψη 250

ΜΕΡΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟ: ΝΗΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ
10 Νησιωτική θεωρία και διατήρηση 255
10.1 Νησιά και διατήρηση 255
10.2 Οι βιότοποι ως νησιά 256
10.3 Ελάχιστοι βιώσιμοι πληθυσμοί και ελάχιστες εκτάσεις επιβίωσης 257
Πόσα άτομα χρειάζονται; 257
Πόσο μεγάλη έκταση; 261
Εφαρμογές των συναρτήσεων συχνότητας εμφάνισης 261
10.4 Δυναμική μεταπληθυσμών 263
Η παραλλαγή του μοντέλου «πυρηνικού-ετεροδιατηρούμενου πληθυσμού» 265
Αιτιοκρατική εξαφάνιση και εποικισμός μέσα στους μεταπληθυσμούς 267
Η αξία της έννοιας του μεταπληθυσμού 267
10.5 Διαμόρφωση προστατευόμενων περιοχών – η αντιπαράθεση SLOSS 268
Διαχειριζόμενοι ό,τι απέμεινε 270
Τροφικό επίπεδο, κλίμακα και έκταση του συστήματος 271
10.6 Φυσικές αλλαγές και υπερδυναμισμός των συστημάτων θραυσμάτων 273
10.7 Υπαναχώρηση και αντικατάσταση – τα αποδεικτικά στοιχεία 274
10.8 Διαδοχή σε κατακερματισμένα τοπία 279
10.9 Οι συνέπειες του εγκιβωτισμού 279
10.10 Φαινόμενα παρυφών 281
10.11 Τοπιακά φαινόμενα, απομόνωση και διάδρομοι 283
Τα οφέλη των διαδρόμων άγριας ζωής 283
Τα οφέλη της απομόνωσης 284
Διάδρομοι ή απομόνωση; 285
Συστήματα προστατευόμενων περιοχών στο τοπίο 286
Είδη που δεν μένουν στη θέση τους 287
10.12 Έχει ανάγκη τη νησιωτική θεωρία η βιολογία της διατήρησης; 288
Ένας μη ισορροπημένος κόσμος; 288
Οικολογικές ιεραρχίες και κατακερματισμένα τοπία 290
Κλιματική αλλαγή και συστήματα προστατευόμενων περιοχών 292
10.13 Συμπερασματικά σχόλια: από τη νησιωτική βιογεωγραφία στη βιογεωγραφία
της υπαίθρου; 292
10.14 Περίληψη 293
11 Ανθρωπογενείς απώλειες και απειλές για τα νησιωτικά οικοσυστήματα 297
11.1 Το πλαίσιο των σημερινών εξαφανίσεων 297
11.2 Στοχαστικές έναντι αιτιοκρατικών εξαφανίσεων 298
11.3 Η κλίμακα των παγκόσμιων απωλειών στα νησιά 299
11.4 Οι φορείς της καταστροφής 301
Θήρευση από τον άνθρωπο 302
Εισαγωγές ειδών 302
Θηρευτές και κορφολογητές 302
Αλλαγές στα δίκτυα επικονίασης και διασποράς 303
Υβριδισμός με ιθαγενή είδη 306
Ασθένειες 307
Υποβάθμιση και απώλεια βιοτόπων 308
11.5 Τάσεις στα αίτια της παρακμής 309
11.6 Αρχείο διάβασης – πρότυπα απωλειών σε διάφορα νησιωτικά τάξα 309
Τα πτηνά του Ειρηνικού ?κεανού και το αίνιγμα της Νήσου του Πάσχα 312
Πτηνά του Ινδικού ?κεανού 318
Ερπετά 319
Χερσόβια θηλαστικά της Καραϊβικής 320
Χερσαία σαλιγκάρια 321
Φυτά σε κίνδυνο 321
11.7 Πόσο εύθραυστα και ευάλωτα στην εισβολή είναι τα νησιωτικά οικοσυστήματα; 326
11.8 Περίληψη 327
12 Θεραπείες για τα νησιά: η διατήρηση των νησιωτικών οικοσυστημάτων 329
12.1 Σύγχρονα προβλήματα στα νησιά 329
Μαλδίβες: κίνδυνος λόγω κλιματικών αλλαγών 329
Οκίνο-Τόρι-Σίμα: η στρατηγική οικονομική σημασία ενός βράχου 330
Ναούρου: η καταστροφή ενός νησιού 330
Κανάρια: μη αειφορική ανάπτυξη σε έναν φυσικό παράδεισο 331
Σύγχρονα προβλήματα στα Γκαλάπαγκος: μια απειλούμενη βιτρίνα της εξέλιξης 333
12.2 Ορισμένες αποκρίσεις διατήρησης 336
Βιολογική καταπολέμηση – ένα επικίνδυνο όπλο; 336
Προγράμματα μετεγκατάστασης και απελευθέρωσης 337
Συστήματα προστατευόμενων περιοχών και προστασίας ειδών: το παράδειγμα
των Καναρίων 338
12.3 Αειφόρος ανάπτυξη στα νησιά: περιορισμοί και θεραπείες  342
12.4 Περίληψη  345

Γλωσσάριο    347
Βιβλιογραφία   355
Ευρετήριο    382

ΑΝΑΛΥΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

  • Επιμέλεια
    Σφενδουράκης Σπύρος
  • Μετάφραση
    Βακάκη Βασιλική
  • ISBN
    978-960-524-283-X
  • Κωδικός στον Εύδοξο
    348
  • Έτος Α' έκδοσης
    2009
  • Έτος τρέχουσας έκδοσης
    2009
  • Τίτλος πρωτότυπου
    "Island Biogeography. Ecology, evolution and conservation", Oxford University Press, 2007
  • Τεχνικά χαρακτηριστικά
    416 21 29 σκληρόδετο
  • Τιμή καταλόγου
    42,00